Nedir?
Mirasbırakan malvarlığı üzerinde dilediği gibi vasiyet yapamaz; bazı yakın mirasçıların kanunla korunan bir saklı payı vardır. Mirasbırakan bu payı aşacak biçimde vasiyet yapmışsa veya malını bağışlamışsa, saklı payı zedelenen mirasçı tenkis isteyebilir. Tenkis, tasarrufun geçersiz sayılması değil, saklı payı karşılayacak ölçüde azaltılmasıdır. Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler (TMK m.560).
Saklı pay nedir?
Saklı pay, yasal miras payının kanunda gösterilen oranıdır. TMK m.506’ya göre altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biridir. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür. Kendi durumunuz için oranları miras payı hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Hangi kazandırmalar tenkise tabidir?
Ölüme bağlı tasarruflar (vasiyet gibi) tenkise tabidir. TMK m.565 ayrıca bazı karşılıksız kazandırmaları da ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabi tutar. Bunlara örnek olarak mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık kazandırmalar verilebilir. Hangi kazandırmanın bu kapsama girdiği somut olaya göre değerlendirilir.
Örnek
Bir kişi ölmeden önce evini yalnızca bir çocuğuna vasiyet etmiştir; diğer çocuğun saklı payı bu vasiyet nedeniyle karşılanamamaktadır. Saklı payı karşılanamayan çocuk, vasiyetin kendi saklı payını aşan kısmının tenkisi için dava açabilir. Mahkeme, saklı pay hesabı yaparak tasarrufu gerekli ölçüde azaltır.
Dikkat edilecek noktalar
- Tenkis davası, muvazaa iddialarından farklıdır; muvazaa maddesinde bu ayrım kısaca anlatılmıştır.
- Hak düşürücü süreler ve hesap yöntemi kanunda ayrıca düzenlenmiştir; süreler somut olaya göre değerlendirilmelidir.
- Mirasçıların ve terekenin tespiti için mirasçılık belgesi önemlidir.